DIY Karbondioksit'in Ayrıntıları

[Joker]

Bir arkadaş bana mesaj gönderek soru sormuş. Yanıtladım ama başkalarının da okuması için burada yazıyorum.

Soru:
Bende co2 dıy sısıtemle verıyorum.5 lıtrelık su şişesine karısım uyguluyorum.yas mayanın 1 pakedın 4 parca bölüp 1parcasını, 1.5 su bardagı şeker ve 1 paket kabartma tozu koyuyuorum.Sİzce dogrumu sızce oranlar lar ne olmalı?

5 litrelik su kaplarının mukavemeti düşüktür. Eğer gazın difüzyonu için yüksek basınç gerektiren seramik tablalı difüzör kullanıyorsan maya kabının patlama riski olabilir. Filtre dönüşüne bağlı vortez difüzör veya bunun gibi basıncın yükselmeden difüze edildiği difüzörlerde ise sorun yok.

Yaş maya çeşitli büyüklüklerde bulunuyor. Margarin paketi boyutunda olan da var 2-3cm lik alüminyum folye içine sarılı olan daha küçük boyutları da var. Kullandığınız maya büyük boyutlu ise 1/4 oranı çok fazla. Küçük paketleri kullanıyorsanız 1/4 yeterli. Büyüklerin 1/4 oranı için çok fazla dememin nedeni ise tamamen ekonomik neden ve bu kadar çok maya kullanmanın zararı yok fakat gereği de yok. Çünkü, bakteriler çok hızla bölünüp üreyecek ve sayıları 10 dakikada trilyonları bulacaktır.
Burada dikkat etmeniz gereken musluktan direk su kullanmamanız. Klor bakterilerin bir kısmını öldürecek bir kısmının da faaliyete geçmesini durdurup şekerin alkole dönüşümünü birkaç gün geciktirebilir. Şişeye akvaryumdan su doldurursanız en geç yarım saat sonra CO2 yeterli miktarda oluşmaya başlar.

5 litrelik kaba, 1.5 su bardağı şeker az. Ben 2.5 litrelik kaba 2 su bardağı kadar koyuyorum. Şeker miktarının fazla olması sistemin daha uzun ömürlü olmasını sağlar.
Ancak ortam sıcaklığı çok önemli.
Fermantasyon sıcaklığa bağlı olarak 10-30 gün devam ediyor. Tabi bunun yanıda eriyikteki şeker miktarına da bağlı. Sıcaklığın çok yüksek olması da fermantasyonu durdurur. Çünkü fermantasyonun yan ürünü olan CO2 dışında ısı da oluşur. 30 dereceyi geçen ortamda bakterilerin tamamı geri dönmeyecek biçimde yok olur, ölüler yani.

Yaz aylarında oda sıcaklığı 30 derece ise dolayısı ile hazırladığınız karışım da bu sıcaklığa ulaşacaktır. Fermantasyonun diğer çıktısı olan ısı, suyun sıcaklığını 40 derecelere kadar ısıtabiliyor. Ve tüm bakteriler ölür. Bu durumda eriyikte hala şeker varsa döküp yeniden hazırlama yerine, yeni maya eklemelisiniz. Bazılarının burada ve diğer forumlarda yazdığı gibi sıcaklık yüksek olmamalıdır. 18 derece maya mantarları için ideal ortamdır fakat bunu sağlamak zor. Bu sıcaklıkta, maya kabının sürekli olarak CO2 üretmesi içindeki şeker miktarına göre 4 hafta kadar sürer. Daha yüksek sıcaklıklarda 25 dolaylarında hızlı fermantasyon olur ve şeker çabuk biter. Bu nedenle de CO2 oluşması kısa sürede aşırı miktarda olur. Bu durumda yani sıcaklığın yüksek olduğu ortamda büyük hacımlı maya kabı kullanmaya gerek yoktur. Yaz aylarında şişenin bulundu ortam sıcak ise 1.5 litrelik şişe kullanıp haftalık değişimlerle CO 2 üretmek daha yararlıdır.

Ancak büyük kabta, düşük şeker konsantrasyonu hazırlamanın da yararı var. Yani yaz aylarında daha az şeker kullanarak büyük şişeye karışım hazırlarsanız alkol oranı düşük olacaktır. Yüksek  şeker oranı da bakteri yaşamını durdurur. Alkol oranı %16 lara ulaştığında karışımda hala şeker varsa bu şeker ziyan olacaktır.

Şarap üretiminde tankların serin mahzenlerde tutulmasının, veya sıcaklığın kontrol edilerek 30 dereceye yükselmesi durumunda tankların üzerine su tutulmasının, ya da gelişmiş üretimhnelerde soğutucular ile sıcaklık denetiminin yapılmasının nedeni bakterileri korumak içindir. 

Sonuç olarak maya kabını asla ısıtmayın, tam tersi serin olması daha uygun. 18-20 derecelerde CO2 üretimi daha laminer sağlanır.

 

[admin]

Bülent Abi gerçekten güzel bilgiler. Bu ara yazılarına hasretiz gerçekten Karbondioksit üretimi sırasında açığa çıkan ısıyla bakteri ortamının sıcaklığı 7-8 dereceye kadar artabiliyor(muş). En azından bizim ÖSS kitapları böyle diyor

[Joker]

Bana gönderilen mesaj e-mail ile geldi. Arkadaşa yanıt verirken buraya da yazmayı düşündüm. Daha önce senin şişeyi ısıtma yöntemini görünce yazacaktım, unutmuşum.
Farklı konular ve sorular olmayınca buraya girmeyi seyrekleştirmiştim.

Sıcaklık artışı su şeker oranına bağlı olarak 10 dereceye kadar yükselebiliyor. Ortam da sıcaksa bizim kaplarda sıcaklık 40 dereceye kadar çıkıyor.
Bu da bakterilerin ölümü demek. Yeniden maya ekleyerek şekerin alkole dönüşümünü devam ettirebilirsin.

Madem, ÖSS kitabında gördün neden bizim konu ile bağlantı kurmadın? Belki fermantasyonun 30 derecede durduğunu bilmiyordun. Başka bir bilgi; bu sırada ise ayrıca malonik asit oluşumu artar.
 
Öğrendiklerinle sürekli bağlantılar kur. Her zaman gözlemler yap. Bu gözlemler sonucu varsayımlar ortaya atıp bunları her ortamda denemek ve varsayıma ters sonuçlar alınınca varsayımı yeniden gözden geçirip düzeltmek, yeniden denemelere devam etmek gerekir. Gözlemler sonucu ortaya attığın hipotez denemeler sonucu komple de çökebilir.
Bu durumda yeni varsayım ortaya atmak gerekir. Bu sürecin BİLİMSEL YÖNTEMDİR. Bilim böyle gelişir ve gerçeklere böyle yaklaşılır.
Yanlışlar, yanlış uygulamalar ve bunların doğru sanılması, ve doğru sanılan yanlışların savunulması insanın berbat bir özelliğidir. Gelişmeyi engelleyen bu özelliğimizdir.

Deneyler sonucu kabul edilebilir gözüken varsayımı da bu işlerle uğraşanlara bildirmek gerekir. Onlar da denemelere devam edip farklı sonuçlar alırsa onlar tarafından hipotez yeniden gözden geçirilir,
 düzeltilir, geliştirilir ya da kökünden çöker. Fakat farklı hipotezler geliştirilmesinde yeni görüşlerin ortaya çıkmasında bu sürecin büyük yararı vardır. 

[Joker]

Birkaç dakika önce, aynı kişi karbonat ilavesini sordu. Ben genellikle koymuyorum. Birkaç defa koymuştum, yararı oldu mu olmadı mı bilmiyorum.

Bunu da denemek gerekir. Şöyle; iki ayrı kaba, aynı miktarda su, şeker ve maya koyup şişelerden birine de karbonat eklenmeli.
Ve sonuç ÖLÇÜLMELİ. Her iki şişeden ne kadar CO2 çıktığı ve şişelerin reaksiyon ömürleri ölçülmeli. Benim buna olanağım olmadığından ölçüm yapmadım.
Bu nedenle soruya doğru yanıt verecek bilgim yok. Buralarda yazılanlara göre konulmalı, ama ben fetva verecek bilgiye sahip değilim.

Maya kabı soğuk ortamda bulunuyorsa veya bol CO2 ye ihtiyacınız varsa DAP konulmasının büyük yararı olabilir. DAP yani diamonyum fosfat
şekerin alkole dönüşmesinde fermantasyonu hızlandırır.
Büyük yararı olabilir dedim, çünkü bu yukarıda yazdığım gereksinime yani CO2 debisinin yüksek istendiği büyük tanklarda yararlı olacaktır.
DAP ı da gübre satan yerlerden alabilirsiniz. Hatta sizin ihtiyacınız çok az olacağından bedava bile verirler.
 



 

[YILDIRIM ÖZDEMİR]

Karbonat değil ancak hamur kabartma tozu eklenmesinin iki faydası var. Bunlardan ilki çözeltinin alkali değerini iyice yükseltip, alkol oluşumuna bağlı olarak asiditenin artmasını geciktirmek ve bu sayede hazırlanan karışımın ömrünü bir derece uzatmaktır. İkinci faydası ise köpürme olayını engellemesidir. Ben kendi formülümü hazırlarken 5 litrelik et şişede, 1/4 yaş maya, bir paket hamur kabartma tozu ve 1.5-2 bardak toz şeker kullanıyorum. Haftada bir şişedeki suyun 1/4ünü döküp, taze su koyuyorum ve 3-4 adet kesme şekeri eritmeden içine atıyorum. Bu şekilde bir kabı 2-3 ay kullanıyorum. Şekeri başlangıçta az tutmaktan yanayım. Bu sayede ilk başlangıçtaki kontrol dışı aşırı CO2 üretiminin önüne geçildiği gibi karışımın da ömrü bir miktar uzuyor.

[Bvarisli]

Eline sağlık abi güzel bir yazı olmuş. Benim sormak istediğim fermantasyonu uzatacak herhangi bir etki hazırlanan karışımın süresini kısaltmayacakmıdır. Yani mesela normalde 20 gün sürecek bir kurulumun ömrü 15 güne düşmezmi (rakamları örnek olarak verdim) Ben hiçbir ekstra katkı kullanmadan hazırladığım şişelerde 20-25 gün civarı kabarcık alıyordum. Kabarcık azalmaya başladığında da şişenin içine 3-4 kesme şeker atarak bir 5 gün kadar daha kabarcık alıyordum.

[YILDIRIM ÖZDEMİR]

Tam anlayamadım ama, fermantasyon süresi ile karışımın süresi aynı anlama geliyor olmalı. Netice de fermantasyon=karışım. Ancak şöyle dersek fermantasyonun miktarını artırmak karışımın süresini kısaltır, ve tabi tam tersi de geçerli. Karşımın süresi, yada fermantasyon prosesinin peryodu tamamen suyun aşırı alkol değer alıp mevcut bakterilerin hayatının sona ermesidir. Yapılan kısmi su değişimleri yada alkalinitenin yükseltilmesi tamamen bu olumsuzluğu ortadan kaldırmaya yöneliktir. Örneğin bu fermantasyon sürecinde alkole karşı daha dayanıklı olduğu için hamur mayası yerine bira yada şarap/şampanya mayası kullanılması da rastlanılan, daha pahalı bir yöntemdir.

[Joker]

Hamur kabartma tozu da karbonat da sodyum bikarbonat içerdiğinden sanırım pek farkı yok. Ancak kabartma tozunda bir sodyum bileşiği daha var neydi, aklıma gelmedi şimdi.

Yaptıklarınızı ben de uygulayıp deneyeceğim. Artık istanbulda daha fazla kalabiliyorum. Gözleme olanağım daha fazla ama ölçme olanağım yok. Yine de bunlar başkaları tarafınca denenmiş olumlu sonuçlar alınmış uygulamalardır sanıyorum.

Hızlı fermantasyon tabi ki de karışımın ömrünü kısaltacaktır, büyük tank aşırı bitki, gibi şartlarda CO2 i daha fazla üretmek isteyen olursa  DAP tan söz ettim. Birçok şişe veya büyük şişe hazırlama yerine 2.5 litrelik şişeden hava pompasından çıkan hava debisinde CO2 fışkırıyor. Arada suyu azaltıp tekrar su ve şeker eklemek, güzel bir yol. Ben de birkaç kez yaptım ama karşılaştırma yapamadım. Bu alkol oranı 12 nin üzerine çıktığında önemli uygulama. Başlangıçta sudaki şeker oranı aşırı olduğunda alkol ancak bu değerlere çıkabilir.

   

 

[Joker]

Ben yazarken Yıldırım Bey de yazmış, ona aynen katılıyorum. Bu arada yukarıda yazdığım malonik asit adı üstünde asit, ph düşecektir. Karbonatın da buna ters etkisi olacağından yararı olacaktır.
Ben birkaç kez kullandım ama farkı gözleme ve kıyaslama olanağım olmadı. 

[Bvarisli]

Bugünlerde yeni kurduğum minik akvaryum için co2 arayışlarım arasında bu konu iyi oldu. Tüp'e ek yapamıyorum seramik tablalı difizör kullandığım için aşırı basınçtan bir yerlerden kaçak başlıyor o yüzden tüp büyük tankta devam ederken bende sanırım mayalı sistemle ufak akvaryumu idame ettireceğim. Karışımı hazırlarkende Yıldırım abinin formülü bende deneyeceğim. Güzel bir konu oldu elinize sağlık.

[admin]

Karbonat konusu benim kafamı biraz kurcalayan bir konu aslında. Sistemin düşmeye meyilli sertliğini tamponlamada elbette işlevli ancak sistemi kurarken attığımız karbonat başta yüksek pH ve sertliğe sebep olmuyor mu ? Mayalar bu sertliği tolere edebiliyor mu ? Gerçi durdurucu etki yapsa bile zamanla optimuma ulaşıyor ama başta inhibitör etki de yapabilir gibi.

Bu arada maya kabının sıcaklığıyla ilgili sanırım çeşitlli testler yapmak gerek. Bülent Abi'nin de en kızdığı şeylerden biri sıcaklık üzerinden konuşmak zaten:D Acaba açığa çıkan ısı 2.5lt'lik kapta gerçekten kaydadeğer sıcaklık artışı sağlıyor mu ve eğer maya kabı 26 derece gibi sıcaklıklarda tutmak için ısıtılırsa mayanın ısısıyla birlikte riskli sıcaklıklara çıkılabilir mi ? Sıcaklık olayını bir ara test etmek istiyorum

[Joker]

Sanırım burada ph yrine sertlik yazdın. Bende sensörünü tuttuğum yerin sıcaklığını gösteren termometre var. Eczahanelerden insan sıcaklığını ölçmek için kulağa sokulan termometreler var.
Bunların çoğunun diğer cisimlerin de sıcaklığını ölçme özelliği var. Bunlardan alıp, oda sıcaklığını ve şişe üzerine yöneltip şişedeki karışımın sıcaklığını ölçebilirsiniz 1-2 günlük maya kabının  odadan 7 derece daha sıcak olduğunu görebilirsiniz. Şeker oranı yüksek ise 10 dereceye kadar daha yüksek sıcaklık görmek mümkün.

   

[admin]

Karobnat ilk hetapta sertlikte sonra da pH'ta artışa sebep olmuyor mu ? Daha sonra da ani düşüşüleri yüksek sertlikle engelliyor diye biliyorum ben. Tamamen yanlış mı yoksa

[YILDIRIM ÖZDEMİR]

İlk mesajımda bu konuyu fazla detaylandırmak istememiştim. Ancak biraz daha açıklama vermenin zamanı gelmiş. Saccharomyces cerevisiae olarak bilinen maya içindeki bakteriler üzerinde yapılan araştırmada, hücre iç duvarlarındaki pH değerinin 5.8 olduğu ve bu derecenin sağlanması durumunda fermantasyonun maksimum düzeyde gerçekleştiği ortaya çıkarılmıştır. Bu pH değerinin 2 dereceye düşmesi durumunda ise prosesin tamamen durduğu ve bakterilerin hızla ölmeye başladığı ortaya çıkarılmıştır. Karışımın içine başlangıçta kabartma tozu eklenmesinin nedeni karşımdaki pH düşüşlerinin azamiye çıkmasını engellemek içindir. Kabartma tozunu eklemenin bir başka faydası ie sudaki alkole dönüşüm hızının azaltılmasıdır. Sudaki alkol miktarı ne kadar artarsa bakterilerin de (elbete alkole daha dayanıklı şampanya mayası gibi maya türleri kapsam dışıdır) yaşam süresi o kadar kısalmaktadır. pH düşüşüne karşı tamponlama sağlamanın yanında, kabartma tozu içinde yer alan sodyum iyonlarının (sodyum da alkol kadar olmasa da mayalar üzerinde öldürücü etkisi olan bir başka elementtir) maya içindeki bakterilerin hızla çoğalmasını ve böylece fazla şeker tüketmesinin önüne geçerek alkole dönüşüm hızının da yavaşlamasına neden olmaktadır. Bu işlem karışımın ömrünü uzatırken CO2 çıkışını da bir derece azaltacaktır elbette. Ancak şişe hacminin büyütülmesi, yada kısmi su değişimleri gibi yöntemlerle CO2 miktarları istenen seviyeye rahatça çekilebilir. Bu tüm karışımı yeniden yapmak yerine çok daha kolay ve tercih edilebilir bir durumdur. Ayrıca pek sevmediğim bir tanım olan bardak, kaşık gibi ölçeklerin kullanılması benim de yukarıdaki gibi zaman zaman düştüğüm bir hata. Düzeltmek gerekirse 1.5-2 bardak şeker yerine toplam karışım hacminin %10'u aşmayacak şekilde şeker eklemek doğru tanım olacaktır. Şeker karışım içinde aynı oranda ethanole dönüşecek ve bu ethanol (alkol) oranı %10'a ılaştığında bakteriler için öldürücü seviye oluşmuş olacaktır. Örneğin yukarıdaki tarifimdeki gibi 5000 ml (5lt) karışım yapılacaksa içine konulacak şeker en fazla 500ml olmalıdır.

[admin]

Bilgiler için çok teşekkürler. Yalnız alkolün uçacak kısmını da hesaba katmalıyız bence Ama buradan şu sonuç çıkıyor ki daha fazla şeker çözeceğim diye yapılan onlarca şey aslında boşuna.